Choroba Alzheimera – charakterystyka, etiologia, rozpoznanie, objawy

„do drzwi pamięci mojej ciągle stukam” (M. Grechuta)

Choroba Alzheimera jest jedną z najczęstszych przyczyn otępienia. Dotyka ona przede wszystkim    osoby w siódmej dekadzie życia i starsze. Jest to przewlekłe i postępujące schorzenie neurodynamiczne odznaczające się: utratą pamięci, uwagi, procesów poznawczych, stopniowym pogorszeniem się codziennej aktywności.

Jak???

Choroba Alzheimera polega na zwyrodnieniu tkanki mózgowej, które powoduje zanik komórek nerwowych na skutek odkładania się w mózgu substancji białkowej, zwanej amyloidem. Początkowo obumieranie neuronów dotyczy hipokampa, struktury stanowiącej istotny element systemu pamięci. U chorych, oprócz zapominania pojawia się dezorientacja i utrata orientacji przestrzennej. Stopniowo zmiany pojawiają się w płacie czołowym, ciemieniowym i skroniowym, uszkodzone zostaje ciało migdałowate, będące częścią układu limbicznego odpowiedzialnego za emocje. Tym samym, u niektórych osób pojawiają się zachowanie agresywne i paranoidalne. Zaburzeniu ulegają funkcje poznawcze, tj. umiejętność posługiwania się mową, planowanie, wnioskowanie, wykonywanie prostych zadań. Następnie choroba powoduje obumieranie neuronów w obszarze zwanym jądrem podstawnym Meynerta, czego konsekwencją jest obniżenie poziomu substancji chemicznej – acetylocholiny, uczestniczącej w procesie zapamiętywania i przywoływania wspomnień. Degeneracja neuronów wiąże się z niszczeniem synaps, obkurczaniem się mózgu, a tym samym zmniejszaniem jego masy i objętości. Chorzy stopniowo tracą umiejętność komunikowania się z ludźmi, kontrolowania swoich emocji i potrzeb fizjologicznych, rozpoznawania bliskich. W końcowym stadium stają się jednostkami zależnymi od pomocy innych. Przebieg choroby trwa od 2 do 20 lat od momentu pojawienia się pierwszych jej oznak. Na skutek związanych z nią powikłań, tj. zapalenia płuc następuje śmierć.

Dlaczego?

Etiologia choroby, mimo licznych badań nie jest do końca znana. Mówi się najczęściej o podłożu genetycznym (o czym świadczy fakt rodzinnego jej występowania) oraz infekcyjnym. Przypuszczano, iż wywołuje ją zatrucie glinem znajdującym się w wodzie, czy aluminiowych naczyniach, wiązano z przebytymi urazami głowy lub narkozą. Nie zostało to jednak potwierdzone. W literaturze naukowej wyróżniono czynniki zwiększające ryzyko zachorowania na chorobę Alzheimera, tj. wiek (prawdopodobieństwo wzrasta wraz z metryką), płeć (choroba częściej diagnozowana jest u kobiet, co związane jest z tym, iż statystycznie żyją one dłużej od mężczyzn), wykształcenie (niższe, gdyż brak treningu pamięci w młodych latach skutkuje większymi trudnościami w jej ćwiczeniu w wieku podeszłym), przebyty uraz czaszkowo-mózgowy, miażdżyca, występowanie w rodzinie zespołu Downa. Ponadto w literaturze za czynnik ryzyka uznaje się wirus opryszczki zwykłej obecny w znacznych ilościach w mózgowiach osób starszych.

Kiedy to TO?

Rozpoznanie choroby następuje na podstawie wywiadu, skali MMSE oraz badań neurologicznych. Kryteria diagnostyczne otępienia typu Alzheimerowskiego wg DSM –IV są następujące:

  1. Rozwój licznych deficytów poznawczych:
    1. Zaburzenia pamięci
    2. Obecność przynajmniej jednego spośród następujących objawów:
      1. Afazja
      2. Apraksja
      3. Agnozja
      4. Zaburzenia funkcji wykonawczych (planowanie, organizacja, abstrakcja).
      5. Zaburzenia poznawcze w kryterium A1 i A2 powodują znaczne zaburzenia funkcjonowania społecznego lub zawodowego i wykazują znaczne pogorszenie w porównaniu z przedchorobowym poziomem funkcjonowania intelektualnego.
      6. Przebieg charakteryzuje się nieuchwytnym początkiem i stałym narastaniem zaburzeń poznawczych.
      7. Zaburzenia poznawcze (A1, A2) nie są spowodowane żadną z wymienionych przyczyn tj. innymi stanami OUN powodującymi deficyty pamięci, chorobami układowymi, o których wiadomo, że są przyczyną otępienia, stanami spowodowanymi substancjami toksycznymi.
      8. Deficyt poznawczy nie występuje równolegle z zaburzeniami świadomości.
      9. Zaburzenia nie mogą być lepiej opisane przez choroby o nastroju depresyjnym.

 Jaki jestem???

 Wymienione objawy poznawcze: afazja, apraksja i agnozja współwystępują
z niepoznawczymi, czyli zaburzeniami psychicznymi i zachowania. Wpływają one destrukcyjnie na zdolność codziennego funkcjonowania chorego, na jakość jego życia.
Wśród zaburzeń psychicznych najczęściej występują: urojenia – prześladowcze i okradania, halucynacje, zaburzenia nastroju, chwiejność afektywna (pacjent przechodzi od stanu śmiechu do płaczu
i na odwrót), lęk, obawy, fobie i mylne rozpoznawanie osób (co wiąże się z traktowaniem bliskich jako ludzi zupełnie obcych, a tym samym negatywną reakcją otoczenia). Do grupy zaburzeń zachowania należą: pobudzenie, agresja, będąca często konsekwencją frustracji, czy braku zrozumienia, zaburzenia psychoruchowe tj. błądzenie, neuro-wegetatywne – trudności
w zasypianiu, przyjmowaniu pokarmów, nietrzymanie moczu; zmiany osobowości – pasywność, utrata zainteresowań, brak zahamowań, egocentryzm.

 Co dalej???

            W kolejnych artykułach opiszę, jak wyglądają relacje społeczne osób dotkniętych tą chorobą oraz jakie są możliwości pomocy zarówno im, jak i ich bliskim.

  •  Choroba Alzheimera została ukazana fragmentarycznie w melodramacie pt. „Pamiętnik” w reż. Nicka Cassavetesa
  • Ciekawostka psychologiczna: utratę partnera w wyniku rozwodu, separacji, porzucenia, czy choroby tj. Alzheimer ujawniającej się w braku zażyłości emocjonalnej, nie poznawaniu żony, czy męża można porównać do reakcji żałoby po stracie bliskiej osoby

W imieniu własnym oraz zespołu zapraszam do czytania kolejnych artykułów, udzielania się na forum oraz zadawania pytań specjalistom.

Autor: Małgorzata Markowska

Bibliografia:

  1. Bilikiewicz A., Jarema M.: Zaburzenia psychiczne na tle organicznym. W: Psychiatria kliniczna. Red. T. Bilikiewicz. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1973.
  2. Geppert A. M., Kasprzak A., Goździcka – Józefiak A.: HSV-1 i CMV w mózgowiach pacjentów starszych i z chorobą Alzheimera. „Przegląd Alzheimerowski” 2006 nr 2.
  3. Grochmal-Bach B.: Cierpienie osób z otępieniem typu Alzheimera: podejście terapeutyczne. Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna „Ignatianum”, Kraków 2007.
  4. Jak radzić sobie z chorobą Alzheimera. Poradnik dla opiekunów. Polskie Stowarzyszenie Pomocy Osobom z Chorobą Alzheimera, Warszawa 1998.
  5. Petersem R.: Co radzi lekarz. Choroba Alzheimera. Świat Książki, Warszawa 2006.

Podziel się z innymi!

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>